Home / Visitor / Explore the city / Historical compass

Synagoga-zwiedzanie wnetrza

Synagoga w Liptowskim Mikulaszu, wybudowana w latach 1842 – 1846 jako jednokondygnacyjny budynek klasycystyczny z prostym stropem belkowanym oraz surowym wnętrzem, należy dziś do największych i najciekawszych w całej Słowacji. Swój wygląd zawdzięcza przebudowie w roku 1906, ale pierwotna budowla do tej pory stanowi znaczną część aktualnej synagogi – to mury zewnętrzne. Czytaj więcej

Do istniejących fundamentów budapeszteński architekt Leopold Baumhorn wprowadził nową konstrukcję złożoną z stalowych belek i słupów. Unikatowy system stalowej siatki podtrzymującej cienką, zaledwie pięciocentymetrową warstwę tynku umożliwił zamknięcie stosunkowo rozległej, trójnawowej przestrzeni oraz wykonanie galerii dla kobiet. Dzięki tym nowatorskim, jak na owe czasy rzadko stosowanym rozwiązaniom konstrukcyjnym sklepień synagoga w Mikulaszu zalicza się do grona ważnych zabytków o szczególnych walorach technicznych. Jednocześnie obiekt stanowi świadectwo umiejętności architekta, który dostosował pierwotną budowlę do nowych wymagań, istotnie zmieniając jej układ funkcjonalny, a zarazem zachowując pierwotny kształt bryły. Autor osiągnął harmonijne połączenie dominującego klasycystycznego charakteru fasady i zachowanego charakteru pierwotnego zadaszenia z secesyjnym wystrojem wnętrza, którego szczególnym elementem jest kopuła z pięknym witrażem. We wnętrzu dominują bogate, niebiesko-złote dekoracje stiukowe. Secesyjny charakter przestrzeni dopełniają metalowe żyrandole oraz witraże z motywami kwiatowymi umieszczone w oknach.audioprzewodnik

❶ Fasada z pięcioma oknami i wejściami jest zorientowana na zachód. Cztery ogromne antyczne kolumny podpierają wysunięty portyk zwieńczony tympanonem. Interesująca w tym klasycystycznym wnętrzu jest liczba okien – 30 – oraz dziewięciu wejść rozmieszczonych z trzech stron budynku. audioprzewodnik

❷ Przestrzeń za fasadą jest podzielona na sześć części, z dwiema kolumnami podtrzymującymi sklepienie kolebkowe. Przylegające pomieszczenia wykorzystywano do przechowywania ksiąg metrykalnych. audioprzewodnik

❸ Wspaniałe wnętrze jest wynikiem przebudowy z 1906 roku, dzięki której synagoga uzyskała dzisiejszy wygląd, łączący klasycystyczne ściany z secesyjnym wystrojem wnętrza. audioprzewodnik

❹ Nad centralnym punktem synagogi, w którym krzyżują się łuki sklepienia nawy głównej, na wysokości 17 metrów architekt otworzył strop i wzniósł nad nim kopułę o średnicy 10 metrów. Jej szczyt wypełnia wielki, kolorowy witraż. audioprzewodnik

❺ Witraż w suficie stanowi dekoracyjne wypełnienie kopuły z centralnym motywem słońca na błękitnym niebie, dodatkowo doświetlane żarówkami umieszczonymi pod sufitem. Witraż w kopule oraz witraże okienne były najcenniejszą, a jednocześnie najdroższą częścią wyposażenia świątyni. Ufundowały je cztery zamożne rodziny żydowskie z Liptowskiego Mikułasza. audioprzewodnik

❻ Wejście do serca synagogi – „Aron-ha-Kodesz”, gdzie przechowywano Torę, ma postać imponującej bramy. Wieńczy ją podwójny łuk, symbolizujący kamienne tablice Mojżesza z Dekalogiem. audioprzewodnik

❼ Z pierwotnego wyposażenia wnętrza zachowały się jedynie oryginalne secesyjne ławki drewniane na galeriach przeznaczonych dla kobiet. Oprócz nich we wnętrzu znajdowały się także metalowe żyrandole, świeczniki, poręcze na emporach oraz witraże z motywami kwiatowymi. Na początku lat 90. XX wieku zostały one zdemontowane, aby chronić je przed dalszym niszczeniem. Ostatnie dwa witraże można zobaczyć w Muzeum Janka Kráľa. audioprzewodnik

❽ Dekoracje stiukowe na filarach, kolumnach i poręczach galerii oraz na centralnie umieszczonym Aron-ha-Kodesz mają wyraźną polichromię z przewagą koloru złotego i niebieskiego. Niebieski i złoty dominują także na freskach sklepienia i kopuły. Szczegółowe, stylizowane motywy roślinne jedynie delikatnie podkreślają ornamentykę opartą na zasadach geometrii i inspirowaną orientem. audioprzewodnik

❾ Relief poświęcony ofiarom Holokaustu zamyka najsmutniejszy rozdział w historii tutejszej społeczności żydowskiej. Jego kopia znajduje się w Instytucie Pamięci Męczenników i Bohaterów Holokaustu w Jerozolimie, a kolejne kopie zdobią sześć synagog na terenie Słowacji. Autorem reliefu jest miejscowy malarz Michal Kern. audioprzewodnik

Społeczność żydowska pojawia się na kartach historii już w latach 20. XVIII wieku, kiedy na Liptowie osiedliły się pierwsze rodziny wyznania mojżeszowego pochodzące z Morawskiego Holešova. Właściciel ziemski Samuel Pongrác przyjął ich, oczekując, że przyczynią się do rozwoju handlu w Mikułaszu i okolicy. Wynajął im więc kilka domów bezpośrednio przy rynku. Do miasta przybywały kolejne rodziny, które zaczęły handlować drewnem, skórą, suknem, alkoholem i tytoniem. W 1730 roku założyły żydowską gminę wyznaniową, a rok później wybudowały pierwszą, jeszcze drewnianą synagogę. W 1752 roku społeczność założyła żydowską szkołę elementarną, w której nauczano Tory i Talmudu, a w 1776 roku – jesziwę kształcącą rabinów. Na początku XIX wieku Liptowski Mikułasz nazywany był „żydowskimi Atenami” lub „miastem pełnym mędrców i uczonych w Piśmie”. O istotnym pływie żydowskich mieszkańców na życie kulturalne i społeczne świadczy również fakt, że w 1861 roku Liptowski Mikułasz miał pierwszego żydowskiego wójta w całym Królestwie Węgier. Rozrastająca się gmina żydowska w 1842 roku podjęła decyzję o budowie nowej synagogi w miejscu, w którym – choć w zmienionej formie – budynek stoi do dziś. W 1846 roku odbywały się w niej już nabożeństwa. W jej pobliżu powstała szkoła sześcioklasowa z niemieckim językiem wykładowym, do której uczęszczały również dzieci chrześcijan. Liptowski Mikułasz stał się centrum żydowskim dla całego Liptowa. Gdy pożary miasta w latach 1878 i 1904 uszkodziły synagogę, społeczność podjęła decyzję o jej gruntownej przebudowie.audioprzewodnik

Godziny zwiedzania: 1.7.–31.8.: Pon.–Niedz.: 10.00–18.00, Poza sezonem letnim – możliwość zamówienia zwiedzania z wyprzedzeniem w Muzeum Janka Kráľa, Námestie osloboditeľov 31.

Wstęp: Dorośli: 2 € Dzieci: 1 €

Materiał promocyjny